W obrocie gospodarczym bardzo często pojawia się sformułowanie „stawka VAT ZW”. Z prawnego punktu widzenia to skrót myślowy. „ZW” nie jest odrębną stawką VAT, lecz oznaczeniem sprzedaży zwolnionej od podatku. Na fakturze przy sprzedaży zwolnionej trzeba wskazać podstawę prawną zwolnienia, a nie „stawkę” w rozumieniu 23%, 8% czy 5%. W praktyce właśnie tu zaczyna się większość błędów — zarówno przy samym wystawianiu faktur, jak i przy ocenie, czy firma w ogóle ma prawo do zwolnienia.
⚠ Ważne
Niski obrót nie daje automatycznie prawa do zwolnienia. Jeżeli rodzaj wykonywanych czynności mieści się w katalogu wyłączeń z art. 113 ust. 13 ustawy o VAT, zwolnienie nie przysługuje niezależnie od wysokości sprzedaży.
Limit 240 000 zł w 2026 r. i jak go liczyć
Od 2026 roku limit zwolnienia podmiotowego z art. 113 ust. 1 ustawy o VAT wynosi 240 000 zł wartości sprzedaży bez VAT. Wcześniej przez lata funkcjonował limit 200 000 zł. Zwolnienie przysługuje, jeżeli wartość sprzedaży nie przekroczyła tego progu ani w poprzednim, ani w bieżącym roku podatkowym.
Uwaga: nie każdą sprzedaż wlicza się do limitu. Art. 113 ust. 2 wyłącza z tej wartości m.in. sprzedaż środków trwałych i wartości niematerialnych podlegających amortyzacji oraz niektóre czynności zwolnione przedmiotowo. Z kolei transakcje związane z nieruchomościami, usługi finansowe czy ubezpieczeniowe w określonych przypadkach jednak wpływają na limit, jeśli nie mają charakteru pomocniczego.
Kto nie może stosować zwolnienia z art. 113
Ustawa wyłącza ze zwolnienia podmiotowego m.in. podatników dokonujących dostaw nowych środków transportu, terenów budowlanych, a także świadczących określone usługi. Poniżej najczęściej spotykane wyłączenia:
| Rodzaj działalności | Zwolnienie z art. 113 |
|---|---|
| Usługi prawnicze i doradcze | ✕ Niedostępne |
| Ściąganie długów, factoring | ✕ Niedostępne |
| Usługi jubilerskie | ✕ Niedostępne |
| Dostawa terenów budowlanych | ✕ Niedostępne |
| Dostawa nowych środków transportu | ✕ Niedostępne |
Utrata prawa do zwolnienia i powrót do niego
Zwolnienie traci moc od konkretnej czynności, którą przekroczono limit — nie od następnego miesiąca ani kolejnego roku. Od tego momentu przedsiębiorca staje się podatnikiem VAT czynnym i przed utratą prawa do zwolnienia powinien złożyć zgłoszenie VAT-R.
Co do zasady powrót do zwolnienia możliwy jest nie wcześniej niż po upływie roku, licząc od końca roku, w którym nastąpiła utrata lub rezygnacja. Wyjątek dotyczy 2026 r.: przedsiębiorcy, którzy w 2025 r. przekroczyli dawny limit 200 000 zł, ale nie przekroczyli 240 000 zł, mogli wrócić do zwolnienia już od 1 stycznia 2026 r. bez standardowej rocznej karencji.
Przykłady praktyczne
Przykład 1 – przekroczenie limitu w trakcie roku
Przedsiębiorca wystawia w październiku fakturę, która przekracza 240 000 zł sprzedaży narastająco. Od tej konkretnej czynności staje się podatnikiem VAT czynnym. Powinien był złożyć VAT-R przed wystawieniem tej faktury.
Przykład 2 – działalność doradcza
Konsultant otworzy JDG i spodziewa się 80 000 zł przychodu. Wydaje mu się, że ma prawo do zwolnienia, bo obrót jest niski. Tymczasem usługi doradcze są wyłączone z art. 113 ust. 13 — musi zarejestrować się jako VAT czynny od pierwszej faktury.
Przykład 3 – powrót do zwolnienia w 2026 r.
Przedsiębiorca w 2025 r. przekroczył 200 000 zł, ale nie przekroczył 240 000 zł. Dzięki przepisowi przejściowemu mógł od 1 stycznia 2026 r. wrócić do zwolnienia bez czekania rok.
DGC Biuro Rachunkowe
Największy błąd przy VAT ZW polega na mieszaniu zwolnienia przedmiotowego ze zwolnieniem podmiotowym z art. 113. Jedno wynika z rodzaju czynności, drugie z limitu sprzedaży. Pomagam ustalić, czy przedsiębiorca może legalnie korzystać ze zwolnienia, jak liczyć limit 240 000 zł i kiedy trzeba przejść na VAT czynny, zanim problem zauważy urząd.
Podstawa prawna
Ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, art. 96, art. 106e ust. 1 pkt 19, art. 113 ust. 1, 2, 4, 5, 9, 10, 11 i 13 oraz art. 113a–113b · Ustawa z 24 czerwca 2025 r. zmieniająca ustawę o VAT w zakresie podwyższenia limitu do 240 000 zł od 2026 r.