Opłaty za korzystanie ze środowiska wynikają z ustawy Prawo ochrony środowiska i obejmują m.in. emisję zanieczyszczeń do powietrza czy składowanie odpadów. Ich rozliczenie odbywa się wobec marszałka województwa, a nie wobec gminy. Kluczowa zasada to brak decyzji wymiarowej z urzędu — podmiot sam ustala zakres korzystania ze środowiska i sam przygotowuje wykaz. Ministerstwo Klimatu i Środowiska wprost wskazuje, że raz w roku do 31 marca podmioty korzystające ze środowiska przedkładają marszałkom województw wykazy za rok poprzedni, zawierające informacje o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat.
⚠ Ważne
Przy emisji do powietrza wysokość opłaty ustala się na podstawie rocznych rzeczywistych emisji z raportu do Krajowej bazy KOBiZE, który trzeba złożyć do końca lutego za rok poprzedni. Dopiero na podstawie tego raportu sporządza się wykaz i liczy opłatę. Kolejność ma znaczenie.
Progi zwalniające – kiedy nie trzeba płacić ani składać wykazu
To właśnie progi są najważniejszą informacją praktyczną dla mniejszych przedsiębiorców. Ustawa przewiduje dwa odrębne progi dla każdego rodzaju korzystania ze środowiska:
| Roczna opłata (jeden rodzaj korzystania) | Obowiązek wpłaty | Obowiązek wykazu |
|---|---|---|
| Do 100 zł | ✕ Nie | ✕ Nie |
| 101–800 zł | ✕ Nie | ✓ Tak |
| Powyżej 800 zł | ✓ Tak | ✓ Tak |
Progi dotyczą każdego rodzaju korzystania ze środowiska osobno. Jeżeli firma ma kilka tytułów — np. emisja z kotłów i ze środków transportu — każdy liczy się odrębnie. Brak wpłaty nie zwalnia jednak z obowiązku obliczenia i sprawdzenia, czy próg nie jest przekroczony.
Co zawiera wykaz i gdzie się go składa
Wzory wykazów określa odrębne rozporządzenie Ministra Klimatu. Wykaz zawiera m.in. informacje o rodzaju i zakresie korzystania ze środowiska, ilości wprowadzonych zanieczyszczeń lub składowanych odpadów oraz o wyliczonej wysokości opłaty. Składa się go do urzędu marszałkowskiego właściwego ze względu na miejsce korzystania ze środowiska — przy emisji z urządzeń obowiązuje właściwość według miejsca rejestracji podmiotu.
Przykłady praktyczne
Przykład 1 – mała firma, niska emisja
Firma ma jeden kocioł gazowy. Po przeliczeniu emisji za rok wychodzi opłata 80 zł. Nie składa wykazu i nie wpłaca — oba progi nie są przekroczone. Ale musi to policzyć i udokumentować.
Przykład 2 – firma transportowa
Firma ma flotę pojazdów. Emisja z eksploatacji daje opłatę 450 zł. Nie płaci (poniżej 800 zł), ale składa wykaz do marszałka (powyżej 100 zł). Raport do KOBiZE musi być złożony do końca lutego, zanim powstanie wykaz.
Przykład 3 – zakład z wysoką emisją
Emisja z procesu produkcyjnego przekracza 800 zł opłaty. Obowiązek złożenia wykazu do 31 marca i wpłaty opłaty do tego samego terminu. Brak działania może skutkować naliczeniem odsetek i ewentualną kontrolą.
DGC Biuro Rachunkowe
Przy opłatach środowiskowych największe ryzyko pojawia się nie u dużych zakładów, które mają wyspecjalizowane służby, ale u średnich firm, które nie wiedzą, że ich instalacja, kotłownia albo flota pojazdów generuje obowiązek środowiskowy. Pomagam połączyć dane księgowe i eksploatacyjne z prawidłowym wykazem do marszałka.
Podstawa prawna
Ustawa z 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska, art. 273 i nast. oraz art. 289 (progi zwalniające) · Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie jednostkowych stawek opłat · Obwieszczenie Ministra Klimatu i Środowiska w sprawie stawek na 2026 r. z 6 sierpnia 2025 r.